Je weet eigenlijk best goed wat je anders zou willen doen. Je wilt minder piekeren, beter je grenzen aangeven of je niet steeds zo verantwoordelijk voelen voor alles en iedereen. Misschien heb je er al veel over nagedacht, erover gepraat of er zelfs boeken over gelezen.
En toch gebeurt het weer.
Je zegt ja terwijl je nee bedoelt. Je blijft twijfelen aan een beslissing die je eigenlijk al hebt genomen. Je trekt je iets aan van een opmerking, ook al weet je dat je dat niet zou hoeven doen. Of je belandt opnieuw in een situatie waarin je harder werkt dan goed voor je is.
Achteraf vraag je je af: waarom doe ik dit toch weer?
Het kan frustrerend zijn als je jezelf goed kent, begrijpt waar bepaalde reacties vandaan komen en toch niet de verandering ervaart waar je naar verlangt.
Maar er is een belangrijke reden waarom inzicht alleen niet altijd voldoende is. Veel van onze reacties ontstaan namelijk niet doordat we bewust een keuze maken, maar doordat we iets hebben aangeleerd. En wat je hebt aangeleerd, kan zo vertrouwd worden dat het bijna vanzelf gaat.
Je kunt heel goed begrijpen waarom je iets doet, zonder dat het je meteen lukt om het anders te doen.
Hoe ontstaan terugkerende patronen?
Patronen ontstaan vaak geleidelijk. Door ervaringen die je opdoet, de omgeving waarin je opgroeit en de manieren waarop je leert omgaan met spanning, verwachtingen en relaties.
Misschien ontdekte je al jong dat het prettig was als je anderen tevreden hield. Of dat je complimenten kreeg wanneer je goed je best deed, zelfstandig was en weinig problemen veroorzaakte.
Misschien leerde je dat je beter eerst kon nadenken voordat je iets zei, dat je conflicten moest vermijden of dat je vooral op jezelf moest kunnen vertrouwen.
Dat hoeft niet te betekenen dat je jeugd moeilijk was of dat iemand iets verkeerd heeft gedaan. We ontwikkelen allemaal manieren om met onze omgeving om te gaan. Veel daarvan zijn juist heel functioneel geweest.
Het wordt ingewikkelder wanneer een manier van reageren die vroeger behulpzaam was, je nu belemmert.
Als je bijvoorbeeld gewend bent om rekening te houden met anderen, kan dat een mooie eigenschap zijn. Maar als je voortdurend je eigen behoeften opzijzet om anderen niet teleur te stellen, kan het je uitputten.
En als je hebt geleerd om problemen zorgvuldig te analyseren, kan dat je veel brengen. Maar wanneer je daardoor eindeloos blijft twijfelen en geen beslissing meer durft te nemen, werkt hetzelfde mechanisme je tegen.
Wat ooit een oplossing was, kan ongemerkt een patroon worden.
Vijf patronen waarin je jezelf kunt herkennen
Iedereen heeft eigen gewoonten en reacties. Toch zie ik een aantal thema’s die voor veel mensen herkenbaar zijn.
1. Je voelt je verantwoordelijk voor het geluk van anderen
Je merkt snel op hoe het met iemand gaat en probeert rekening te houden met de gevoelens van de mensen om je heen. Je wilt niemand teleurstellen en vindt het moeilijk om nee te zeggen.
Misschien voel je je schuldig wanneer je voor jezelf kiest. Of blijf je nadenken over hoe iemand op je woorden heeft gereageerd.
Je betrokkenheid is een kwaliteit. Maar je bent niet verantwoordelijk voor alles wat anderen voelen of vinden.
2. Je legt de lat voortdurend hoog
Je wilt dingen goed doen. Je bent kritisch op jezelf en ziet vaak meteen wat beter kan. Zelfs als anderen tevreden zijn, vraag je je af of het niet nóg beter had gekund.
Daardoor kan het lastig zijn om ergens echt tevreden over te zijn. Je behaalt een resultaat, maar je aandacht gaat alweer naar wat de volgende keer anders moet.
Op den duur kan dit veel energie kosten en bijdragen aan stress of overbelasting.
3. Je blijft alles analyseren
Je wilt begrijpen waarom iets is gebeurd en wat je anders had kunnen doen. Je denkt gesprekken terug, weegt mogelijkheden af en probeert te voorkomen dat je dezelfde fout opnieuw maakt.
Nadenken helpt je om inzicht te krijgen. Maar als je steeds bij dezelfde vragen uitkomt, levert het niet per se nieuwe antwoorden op.
Soms is het denken zelf onderdeel geworden van het patroon.
4. Je vindt het moeilijk om je grenzen aan te geven
Je weet vaak wel wat je nodig hebt, maar het uitspreken ervan voelt ingewikkeld. Je bent bang dat iemand boos wordt, je egoïstisch vindt of teleurgesteld raakt.
Dus pas je je aan. Je gaat toch naar die afspraak, neemt nog een taak op je of zegt dat het prima gaat terwijl je eigenlijk moe bent.
Misschien merk je pas achteraf hoeveel het je heeft gekost.
5. Je houdt liever de controle
Je probeert vooruit te denken, situaties in te schatten en problemen te voorkomen. Onzekerheid voelt ongemakkelijk en je hebt de neiging om alvast verschillende scenario’s door te nemen.
Dat kan een gevoel van grip geven. Tegelijkertijd is het onmogelijk om alles vooraf te weten of te regelen.
Hoe meer zekerheid je probeert te creëren, hoe moeilijker het soms wordt om onzekerheid te verdragen.
Herken je jezelf in een of meer van deze patronen? Dan betekent dat niet dat je zo bent en zo zult blijven. Het betekent dat je bepaalde manieren van reageren hebt ontwikkeld. En juist daarin kan verandering mogelijk zijn.
Waarom lukt veranderen niet met wilskracht alleen?
Misschien heb je jezelf al vaak voorgenomen om het anders te doen.
De volgende keer ga je echt je grenzen aangeven. Je gaat je minder aantrekken van wat anderen denken. Je stopt met piekeren en neemt eindelijk die beslissing.
En soms lukt dat ook. Maar zodra je onder druk staat, gebeurt het oude weer.
Dat is niet vreemd. Op momenten van spanning vallen we gemakkelijker terug op vertrouwde reacties. Je kunt rationeel weten dat je niet iedereen tevreden hoeft te houden en je toch ongemakkelijk voelen wanneer iemand teleurgesteld is.
Er bestaat namelijk een verschil tussen wat je verstand begrijpt en wat je op een dieper niveau hebt ervaren of geleerd.
Als je bijvoorbeeld gewend bent om conflicten te vermijden, kan het aangeven van een grens spanning oproepen. Ook wanneer je verstandelijk weet dat je niets verkeerd doet.
Als je jarenlang hebt geprobeerd alles goed te doen, kan het moeilijk zijn om iets los te laten. Zelfs als je merkt dat je perfectionisme je uitput.
Daarom helpt het niet altijd om jezelf nóg beter uit te leggen wat je anders moet doen.
Verandering begint vaak bij begrijpen wat je reactie in stand houdt, en vervolgens stap voor stap ervaren dat het ook anders kan.
Hoe doorbreek je oude patronen?
Je hoeft niet van de ene op de andere dag een ander mens te worden. Vaak begint verandering met kleine momenten waarop je iets opmerkt wat je eerder automatisch deed.
1. Herken wat er gebeurt
Probeer eens te onderzoeken in welke situaties je steeds op dezelfde manier reageert.
Wanneer zeg je ja terwijl je nee wilt zeggen? Op welke momenten ga je twijfelen aan jezelf? Wat gebeurt er vlak voordat je begint te piekeren?
Wees nieuwsgierig naar jezelf in plaats van kritisch.
Het doel is niet om jezelf op fouten te betrappen, maar om zicht te krijgen op wat er gebeurt.
2. Onderzoek wat je probeert te voorkomen
Achter een patroon zit soms een begrijpelijke behoefte of angst.
Misschien zeg je geen nee omdat je bang bent iemand teleur te stellen. Misschien blijf je controleren omdat fouten maken voor jou onveilig voelt. Of analyseer je situaties omdat je graag wilt voorkomen dat je opnieuw gekwetst wordt.
Vraag jezelf eens af: wat zou er gebeuren als ik dit niet deed?
Het antwoord kan je iets vertellen over de functie die het patroon voor je heeft.
Je hoeft niet meteen een oplossing te vinden. Alleen al begrijpen waarom je reageert zoals je reageert, kan een belangrijk begin zijn.
3. Geef ruimte aan wat je voelt
We proberen ongemakkelijke gevoelens vaak snel op te lossen. We gaan nadenken, zoeken afleiding of stellen onszelf gerust.
Maar soms helpt het om even stil te staan bij wat je ervaart.
Voel je spanning wanneer je een grens wilt aangeven? Word je onzeker als iemand kritiek heeft? Merk je verdriet of boosheid op in een situatie die je eigenlijk zou moeten kunnen loslaten?
Je hoeft die gevoelens niet direct te veranderen. Je kunt leren om ze op te merken zonder er automatisch naar te handelen.
Dat betekent niet dat je jezelf moet overspoelen met emoties. Het gaat erom dat je op een tempo dat bij je past leert herkennen wat er in je omgaat.
4. Oefen met een andere reactie
Inzicht wordt pas echt waardevol wanneer je het kunt toepassen in je dagelijks leven.
Misschien zeg je de volgende keer niet meteen ja, maar neem je eerst even de tijd om na te denken. Misschien laat je een beslissing staan zonder haar voor de vijfde keer te heroverwegen. Of spreek je uit wat je nodig hebt, ook als dat een beetje spannend voelt.
Het hoeft niet perfect. Het gaat erom dat je nieuwe ervaringen opdoet.
Je ontdekt zo geleidelijk dat je niet altijd hoeft te reageren zoals je gewend bent.
Wanneer kan therapie helpen om patronen te doorbreken?
Soms lukt het om zelf veranderingen aan te brengen. Maar als je al langere tijd vastloopt, kunnen oude patronen hardnekkig zijn. Zeker wanneer ze samenhangen met angst, langdurige stress of ervaringen die nog steeds invloed hebben op hoe je je voelt en gedraagt.
In mijn praktijk kijk ik daarom niet alleen naar de klacht waarmee je binnenkomt, maar ook naar wat er mogelijk onder ligt.
Wat maakt dat je steeds over je grenzen gaat? Waarom raak je zo aan het twijfelen in bepaalde situaties? Wat maakt het moeilijk om los te laten of op jezelf te vertrouwen?
Dat zijn geen vragen waarop voor iedereen hetzelfde antwoord bestaat. We onderzoeken samen wat er bij jou speelt en welke aanpak daarbij aansluit.
Afhankelijk van je hulpvraag kunnen verschillende vormen van therapie behulpzaam zijn.
Integratieve therapie helpt om gedachten, gevoelens, gedrag en persoonlijke ervaringen in samenhang te onderzoeken.
ACT (Acceptance and Commitment Therapy) kan helpen om anders om te gaan met lastige gedachten en gevoelens en meer te handelen vanuit wat je belangrijk vindt.
EMDR kan passend zijn wanneer ingrijpende ervaringen nog steeds spanning oproepen of je dagelijks leven beïnvloeden.
Hypnotherapie kan helpen om aandacht te geven aan automatische reacties, gevoelens en patronen die je niet eenvoudig met je verstand verandert.
Welke vorm passend is, hangt af van jouw situatie. Soms is een praktische aanpak voldoende. Soms vraagt verandering om meer tijd en aandacht voor wat je hebt meegemaakt.
Het doel is niet om alles uit je verleden te verklaren of om jezelf voortdurend te analyseren. Het gaat erom dat je meer vrijheid krijgt in hoe je reageert, keuzes maakt en met jezelf omgaat.
Je hoeft niet te blijven doen wat je altijd hebt gedaan
Het kan een opluchting zijn om te ontdekken dat je niet bewust kiest voor alles waar je tegenaan loopt. Veel reacties zijn ontstaan omdat ze je op een bepaald moment hebben geholpen.
Je hoeft jezelf daar dus niet voor te veroordelen.
Tegelijkertijd mag je onderzoeken of die manier van omgaan met situaties nog bij je past. Misschien wil je niet langer automatisch de verantwoordelijkheid nemen voor iedereen. Misschien wil je beslissingen kunnen nemen zonder eindeloos te twijfelen. Of wil je je grenzen aangeven zonder je daar achteraf schuldig over te voelen.
Veranderen betekent niet dat je je persoonlijkheid moet aanpassen of al je onzekerheden moet overwinnen.
Het betekent dat je steeds meer ruimte krijgt om zelf te kiezen hoe je wilt reageren, in plaats van automatisch terug te vallen op wat je gewend bent.
En dat begint niet met harder je best doen. Het begint met aandacht voor wat er bij jou gebeurt.
Wil je jouw patronen beter begrijpen en doorbreken?
Als je merkt dat je steeds tegen dezelfde problemen aanloopt, kan het helpend zijn om daar samen naar te kijken.
In mijn praktijk voor integratieve therapie in Amsterdam begeleid ik mensen die vastlopen in terugkerende patronen, piekeren, stress of het gevoel dat ze altijd maar moeten doorgaan.
We onderzoeken wat je belemmert en wat je nodig hebt om andere keuzes te kunnen maken. Met aandacht voor jouw verhaal, je gevoelens en de manier waarop je in het dagelijks leven met situaties omgaat.
Je hoeft niet precies te weten waar je patronen vandaan komen of welke therapievorm je nodig hebt. Dat kunnen we samen uitzoeken.
Wil je kennismaken? Plan een vrijblijvende kennismaking van 20 minuten. Dan bespreken we waar je tegenaan loopt en of mijn manier van werken bij je past.
